Tìm kiếm tài liệu
Hãy tìm mẫu. Chúng ta không tìm mẫu để dễ dàng bắt chước, mà để dễ dàng sáng tạo.
Nhìn cho kỹ cách người khác làm
Nhiều người thắc mắc: đọc trước khi lên ý tưởng và lập dàn ý, hay lập dàn ý rồi mới tra cứu?
Bạn sẽ cần cả hai. Hãy tra cứu để định hình thứ bạn muốn viết. Sau đó, hãy tra cứu để viết được thứ bạn muốn. Đừng cảm thấy xấu hổ khi tìm đọc bài viết của người khác trước khi viết bài của mình. Thậm chí đảm bảo bản thân luôn quyết liệt và hãy nghiêm túc trong việc đi tìm đến cách làm của người khác. Việc đó cho thấy bạn đã quan sát, tham khảo và lắng nghe mọi người đủ tốt, trước khi rút ra ý kiến của mình.
Sự độc đáo và nguyên bản của nhà văn thực ra liên quan mật thiết đến công sức họ đã bỏ ra để xem xét cẩn thận và học hỏi mọi người.
Ở bước này, tác giả cần tìm trước một hoặc một vài bài viết mẫu để xác định:
- Tone and mood: tìm bài viết mẫu có giọng văn và thái độ bạn thích
- Cấu trúc
- Cách mở bài và cách kết thúc
- Mức độ phức tạp
…
Về cơ bản, việc tìm bài mẫu có thể giúp bạn cô đọng được mục đích viết bài và có khung để bám theo cho các bước tiếp theo.
Những nơi có thể tìm bài mẫu tốt: các tạp chí, trang báo và kho dữ liệu uy tín của quốc tế. Tùy vào từng mục đích mà tìm bài mẫu ở những nơi phù hợp.
Một số nơi mình hay đọc: Các báo lớn của Mỹ (cho bài viết dạng nghị luận xã hội), Aeon.co (cho bài viết đại chúng nhưng liên quan nhiều đến triết học), The Guardian longform (cho bài viết dạng báo chí longform)...
Bạn nên tìm được những nguồn đọc ưa thích của riêng mình.
Tìm tài liệu tổng quát để đọc về thuật ngữ, kiến thức nền và hướng tiếp cận chính.
Ở bước này, tác giả cần tìm hiểu kỹ về các thuật ngữ và chủ đề mà tác giả đang bận tâm. Chẳng hạn, khi viết về bài viết có liên quan đến “hạnh phúc”, trước hết tác giả cần đi tìm hiểu xem “hạnh phúc” thực sự là gì qua góc nhìn của từng lĩnh vực khác nhau.
Những nơi có thể tìm tài liệu để đọc về thuật ngữ:
- Textbook (sách giáo khoa) của từng môn cụ thể, có tiếng. Loại sách này rất dễ tìm vì nó là kiến thức chung. Nếu bạn muốn tìm textbook tốt nhất về kinh tế học vĩ mô hay tương tự, hãy hỏi Google hoặc ChatGPT.
- Britannica: từ điển dạng bách khoa toàn thư, phù hợp khi tìm kiếm những thuật ngữ phổ biến.
- Plato Stanford: từ điển dành để tìm hiểu các thuật ngữ liên quan đến triết học.
- Wiki (tiếng Anh): là một nguồn phù hợp để đọc tham khảo cho các thuật ngữ phổ biến và hữu dụng để tìm hiểu các thuật ngữ liên quan. Không phù hợp để dẫn nguồn hoặc quá phụ thuộc vào nội dung đọc được.
- APA: từ điển để tra cứu các thuật ngữ liên quan đến tâm lý học.
…
Bạn tìm thấy bằng chứng hoặc lập luận hỗ trợ cho các luận điểm và luận cứ của mình ở đâu, hãy nêu ra và dẫn nguồn. Ví dụ: Gọi tên (Name Calling) là một hình thức lạm dụng bằng lời nói có thể gây tác động tâm lý sâu sắc, khiến nó trở thành một hành vi đặc biệt độc hại. Hành vi này, bao gồm việc sử dụng các biệt danh xúc phạm để coi thường hoặc hạ thấp ai đó, có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến lòng tự trọng và sức khỏe tinh thần của một cá nhân (Williams, 2018). Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc liên tục bị gọi tên có thể dẫn đến những vết sẹo tinh thần lâu dài, góp phần gây ra lo lắng, trầm cảm và giảm sút cảm giác về giá trị bản thân (Johnson & Smith, 2019). Hơn nữa, việc gọi tên sẽ duy trì văn hóa thiếu tôn trọng và không khoan dung, làm xói mòn cơ cấu xã hội bằng cách thúc đẩy môi trường nơi bắt nạt và phân biệt đối xử có thể phát triển (Brown, 2020). Hành vi này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến nạn nhân mà còn tạo ra bầu không khí thù địch, có thể tác động tiêu cực đến người ngoài cuộc và cộng đồng rộng lớn hơn. Do đó, việc giải quyết và hạn chế việc gọi tên là rất quan trọng để thúc đẩy một xã hội lành mạnh, tôn trọng và hòa nhập. - ChatGPT. Tất nhiên bạn có thể dẫn nguồn theo cách khác, đánh dấu số sau đó dẫn nguồn bằng link chẳng hạn (https://mbpedia.com/vi/bai-viet/big-bang-va-su-ra-doi-cua-vu-tru-vi-sao-lai-co-gi-do-hon-la-khong-co-gi). Mục đích của bước này là, nếu bạn viết phi hư cấu (non-fiction), hãy biết cách dẫn nguồn uy tín để hỗ trợ cho quan điểm của mình.
Bạn sẽ cần tìm các nghiên cứu khoa học hoặc báo cáo cụ thể nếu như bài viết của bạn có nhiều số liệu và tuyên bố/nhận định khoa học.
Ví dụ, nếu bạn ghi rằng “não bộ của chúng ta tạo ra cảm giác hạnh phúc bằng việc sử dụng serotonin”, thì cần nguồn tài liệu cho thấy đó là một nhận định khoa học.
Các nguồn uy tín: nghiên cứu có nhiều trích dẫn được xuất bản bởi các bên nổi tiếng như: Nature, Science, Cell, The Lancet, PNAS, JAMA…
Có thể hỏi ChatGPT để biết thêm các nhà xuất bản uy tín tương tự.
Nếu như bạn muốn kể lại một câu chuyện có thật hoặc bài viết của bạn được truyền cảm hứng từ một nguồn tương tự, bạn cần dẫn nguồn cho câu chuyện đó.
Chẳng hạn, ý tưởng về bài viết “hạnh phúc chỉ là ảo giác” nếu như nảy ra trong lúc bạn đọc một câu chuyện được đăng trên New York Times và bạn muốn mở bài bằng câu chuyện đó, hãy dẫn nguồn.
Tương tự, nếu như bên trong bài viết có những dẫn chứng dạng truyện kể, sự kiện hoặc tương tự để làm phong phú và mềm mại hơn, bạn cũng cần dẫn nguồn cho những câu chuyện và sự kiện đó.
Các nguồn phù hợp: các trang báo và tạp chí lớn, blog uy tín...
Những câu chuyện nhỏ nhặt bạn lượm được từ thế giới sẽ là thứ rất nhiều người khao khát được vô tình hóng hớt.
Một bài viết chất lượng được hỗ trợ bởi những nguồn tài liệu chất lượng. Độc giả có thể đoán được trình độ của tác giả thông qua những tài liệu được dẫn. Do vậy, hướng bản thân về những nguồn tài liệu chất lượng là tối quan trọng. Nếu bạn đã quen với câu “đứng trên vai người khổng lồ” thì đây chính xác là thứ được ngụ ý trong câu nói ấy.
Sau đây là một vài lưu ý có thể giúp ích cho những ai chưa có kinh nghiệm trong việc tìm tài liệu:
Phần lớn lĩnh vực nào bạn quan tâm cũng đều có một kho dữ liệu chất lượng tương tự bằng tiếng Anh đang nằm ngoài kia, mục đích của bạn là phải tìm ra được nó.
Các trường đại học và những giáo sư, giảng viên, thủ thư ở đó là một trong những nơi truyền thống và uy tín nhất trong việc hướng dẫn và cung cấp tài liệu. Đôi lúc sự khác biệt về trình độ và danh tiếng giữa các trường với nhau hay các giảng viên với nhau được phân biệt thông qua việc ai nắm giữ và biết được nhiều nguồn tài liệu chất lượng hơn trong lĩnh vực của mình.
Trong trường hợp bạn không nằm trong hệ thống của những trường đại học hay có mối quan hệ với những giáo sư có tiếng, bạn có thể bắt đầu bằng cách hỏi ChatGPT về những nguồn phổ biến và được công nhận chất lượng rộng rãi ở từng lĩnh vực.
Bạn có thể tìm hiểu về nguồn tài liệu mình đang tìm đọc bằng Google hoặc ChatGPT (chẳng hạn, đọc bài trên aoen.co thấy hay và thắc mắc không biết đây có phải trang uy tín, hãy hỏi ChatGPT hoặc tìm thông tin về trang này trên Google)
Hãy luôn sử dụng ChatGPT bằng tiếng Anh và cài đặt ngôn ngữ tìm kiếm của Google về tiếng Anh
Các tựa sách nổi tiếng của từng lĩnh vực/chủ đề cụ thể là nguồn tài liệu tốt nhất và đầy đủ nhất, nếu bạn hướng tới những yêu cầu cao hơn về chất lượng của bài viết
Sử dụng tài liệu cũng có nghĩa là đang lập luận dựa trên bằng chứng và tuân thủ các nguyên tắc của việc viết luận (https://opentextbc.ca/writingforsuccess/chapter/chapter-9-citations-and-referencing/). Do vậy, giá trị của lời nói của bạn phụ thuộc vào cách nói của bạn nhiều hơn là việc bạn nói gì. Cụ thể, nếu như bạn đã thực hiện đầy đủ và nghiêm cẩn việc dẫn nguồn nhưng vẫn không thể đưa ra được kết luận mới mẻ hay giá trị, bạn không mắc lỗi gì cả. Nhưng nếu bạn nghĩ rằng mình đã có kết luận tốt và trình bày tùy ý, thì kết luận của bạn nói riêng hay cả bài luận của bạn nói chung về cơ bản là không có giá trị. Bởi vì bất kỳ ai cũng tự tin rằng họ có những kết luận tốt, nhưng kết luận tốt chỉ thực sự tốt nếu nó được rút ra từ những lập luận và dẫn chứng một cách logic.
Vì vậy, hãy theo đuổi tài liệu, bài viết hay sẽ theo đuổi bạn. Việc theo đuổi một bài viết hay trong tưởng tượng mà không cần dùng tới bất kỳ nguồn tài liệu nào không phải dấu hiệu của thiên tài, đó là loại lỗi lầm phổ biến nhất của hầu như mọi tay bút trẻ vừa bước vào nghề viết.
Cách nhanh nhất để có tài liệu tốt là hỏi người đã biết. Nếu bạn không biết ai để hỏi, nhu cầu về việc viết vì vậy sẽ trở thành động lực để bạn phải mở rộng thêm các mối quan hệ của mình.
Luôn tự nhắc nhở bản thân phải biết đi tham khảo, tránh tự phụ
Ngừng vươn ra khỏi vỏ bọc của chính mình là ngừng phát triển.
Hãy tự nhắc.
Last updated